Hoe werkt een hittegolf?

Als het een paar dagen achter elkaar erg warm is, wordt er al snel gezegd dat er een hittegolf is. In dit artikel wordt uitgelegd wat de officiële regel is voor een hittegolf. Verder aandacht voor de mogelijke gevolgen van een hittegolf.

Wat is een hittegolf

In Nederland en België wordt een vaste regel (een definitie) gebruikt om te bepalen of een periode van warm weer een hittegolf genoemd mag worden.

In Nederland en België geldt de volgende regel voor een hittegolf:

• een periode van minimaal vijf aaneengesloten zomerse dagen (25 graden of meer)
• met daarin minimaal drie tropische dagen (30 graden of meer)

Om die regel te kunnen toepassen, moeten twee andere begrippen worden toegelicht:

• zomerse dag: een dag waarop de hoogste temperatuur 25 graden Celsius of meer is
• tropische dag: een dag waarop de hoogste temperatuur 30 graden Celsius of meer is

Het gaat daarbij om de temperatuur die gemeten wordt in De Bilt (het hoofdkantoor van het Nederlandse weerinstituut KNMI) of in Ukkel (het hoofdkantoor van het Belgische weerinstituut KMI).

Hittegolf in andere landen

In Nederland en België geldt dus als regel voor een hittegolf een periode van minimaal vijf aaneengesloten zomerse dagen (25 graden of meer) met daarin minimaal drie tropische dagen (30 graden of meer).

Voor België of Nederland is dat een extreem warm weertype, maar dat is natuurlijk niet overal zo. In sommige landen wordt het in de zomer bijna elke dag meer dan dertig graden. Het gaat er dus vooral om of de temperatuur extra hoog is, in vergelijking tot het gebruikelijke weerbeeld.

In de Verenigde Staten wordt over een hittegolf gesproken als de temperatuur in de schaduw op drie achtereenvolgende dagen hoger is dan 32,2 graden Celsius (dat is 90 graden Fahrenheit). Maar ook daar wordt verschil gemaakt tussen gebieden. Zo geldt in Noord-Californië de grenswaarde van 37,7 graden Celsius (100 graden Fahrenheit).

Mensen die in warme gebieden wonen zijn natuurlijk gewend aan hogere temperaturen, maar ook dan is een hittegolf niet zonder risico's.

Gevolgen van hittegolf voor mensen

Een hittegolf kan ernstige gevolgen hebben voor mensen, met name voor mensen die toch al een zwakke gezondheid hebben. Daarbij moet gedacht worden aan ouderen, baby’s en kinderen en zieke mensen.

Een van de mogelijke gevolgen is hyperthermia. Dat is de medische naam voor de gevolgen van een blootstelling aan te veel warmte of zon. Daarom wordt ook wel eens het woord zonnesteek gebruikt. Hierdoor is het menselijk lichaam niet meer in staat om de lichaamstemperatuur stabiel te houden op de gebruikelijke 37 graden Celsius. Het interne koelsysteem raakt als het ware overbelast. Wanneer de temperatuur in het lichaam stijgt kan een mens sterven.

De eerste signalen van hyperthermia zijn misselijkheid, duizeligheid en (ernstige) hoofdpijn. Dat kan al gebeuren na een paar uur zonnebaden. In de schaduw gaan, of in een koel gebouw, en water drinken, is een goede remedie. Als het gaat om jonge kinderen of oude mensen, is het verstandig een arts te raadplegen.

Het lichaam van mensen die het erg warm hebben zal gaan zweten. Dit is een automatische reactie van het lichaam. Het vocht dat op de huid komt verdampt, en door dit verdampingsproces wordt een deel van de warmte uit het lichaam afgevoerd. Dit is dus een nuttige situatie. Het gevolg is echter wel dat het lichaam sneller dan in normale situaties vocht verliest. Wanneer dit vocht niet wordt aangevuld door water te drinken kan uitdroging optreden, de medische naam hiervoor is dehydratatie. Dit is een ernstige en mogelijk levensbedreigende situatie. De eerste symptomen zijn hoofdpijn, korte periodes van slecht zien, een verlaagde bloeddruk, duizeligheid en zelfs flauw vallen. Als er niet wordt ingegrepen kan iemand bewusteloos raken en in ernstige gevallen ook sterven.

Gevolgen voor natuur

Bij elke langdurige periode van hoge temperaturen, en dus ook bij een hittegolf, treden een aantal gevolgen op voor de natuur als geheel.
Omdat een hittegolf of lange periode van warm weer vaak gepaard gaat met het uitblijven van regen, kan al snel een watertekort ontstaan. Het water dat in de natuur aanwezig is verdampt namelijk wel, maar wordt niet door regenval aangevuld. Planten en dieren verbruiken ook water. Als er onvoldoende water beschikbaar is kan dit er toe leiden dat planten en dieren sterven.
Een ander gevolg van hoge temperaturen en het uitdrogen van de natuur is dat er een groter risico op natuurbranden ontstaat. Een klein vonkje, mensen die onvoorzichtig zijn met vuur of zelfs brandstichting kan leiden tot grote branden. De droogte brengt het probleem met zich mee dat de brandweer moeite zal hebben met het aanvoeren van water om te blussen.

Gevolgen van hittegolf voor de maatschappij

De gevolgen voor de maatschappij als geheel zijn, naast het omgaan met de gevolgen voor mensen en de natuur, ingrijpend.
Een belangrijk probleem heeft te maken met de vraag naar energie in de vorm van elektriciteit. Tegenwoordig hebben steeds meer huizen, kantoren en andere gebouwen een koelsysteem of airconditioning installatie. Hoe warmer het is, hoe meer energie deze apparatuur zal vragen. De vraag naar elektriciteit zal dus toenemen als het warmer wordt, en mogelijk de beschikbare productiecapaciteit opgebruiken.

Tegelijkertijd hebben de elektriciteitscentrales te maken met een koel probleem. Centrales worden namelijk vaak gekoeld met rivierwater. Er zijn regels over de maximale temperatuur van het water dat centrales mogen afgeven. Gedurende een hittegolf is het water dat ze innemen echter van zichzelf al warmer. Het gevolg van dit alles is dat centrales niet op hun maximale vermogen kunnen produceren. De extra vraag naar elektriciteit en de beperkte productiecapaciteit gedurende een hittegolf kan er toe leiden dat niet aan de volledige vraag naar elektriciteit kan worden voldaan.